Trong hành trình chuyển đổi số ngành sản xuất, MES (Manufacturing Execution System) không còn là khái niệm xa lạ – mà là một trong những trụ cột của “nhà máy thông minh”.
Ở hai phần trước của chuỗi bài Giải mã MES, chúng ta đã tìm hiểu nền tảng lý thuyết và lợi ích chiến lược của MES.
Trước thời điểm áp dụng MES, nhiều doanh nghiệp Việt vẫn vận hành theo mô hình “công xưởng truyền thống”: dữ liệu ghi tay, báo cáo trễ, mỗi bộ phận một hệ thống riêng.
Hệ quả là hàng loạt “điểm mù” trong vận hành:
- Không nắm được tiến độ thật: quản lý phải chờ báo cáo cuối ngày để biết dây chuyền nào chậm, máy nào hỏng.
- Dữ liệu rời rạc: kho, sản xuất, kế toán không đồng nhất; dễ dẫn đến sai lệch tồn kho, sản lượng.
- Truy xuất nguồn gốc chậm: khi có lỗi sản phẩm, mất nhiều giờ hoặc ngày để xác định lô hàng, nguyên liệu, ca sản xuất liên quan.
Một trong những ví dụ tiêu biểu là nhà máy Comet tại Penang (Malaysia) – đơn vị sản xuất linh kiện công nghệ cao thuộc tập đoàn Comet Group.
Trước khi triển khai MES, Comet phải vận hành bằng Excel và các báo cáo giấy, khiến việc giám sát tiến độ và đảm bảo chất lượng gặp nhiều trở ngại. Khi nhu cầu thị trường tăng mạnh, ban lãnh đạo đặt mục tiêu tăng gấp đôi sản lượng chỉ trong 6 tháng – một thách thức tưởng như bất khả thi nếu vẫn vận hành theo mô hình cũ.
Theo báo cáo chính thức của 42Q (2024) – nhà cung cấp giải pháp MES cloud-based cho Comet – doanh nghiệp đã triển khai hệ thống MES tích hợp trực tiếp với máy móc và ERP hiện có. Kết quả đạt được chỉ sau vài tháng:
- Sản lượng nhà máy tăng gấp đôi trong 6 tháng mà không cần mở rộng nhân sự.
- Giảm 70% khối lượng tài liệu giấy trong quy trình sản xuất.
- Ra quyết định nhanh hơn đáng kể, nhờ dữ liệu realtime từ dây chuyền.
Nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy mức cải thiện rõ rệt sau khi áp dụng MES.
Theo Aberdeen Group và MESA International, các doanh nghiệp sản xuất ghi nhận trung bình:
Thực tế triển khai MES tại châu Á và Việt Nam cho thấy: MES không thất bại vì công nghệ, mà vì cách doanh nghiệp triển khai.
Theo MESA International, gần như các dự án MES không đạt ROI như kỳ vọng trong 12 – 18 tháng đầu, chủ yếu do doanh nghiệp tiếp cận MES như một dự án IT, thay vì một dự án thay đổi vận hành.
Từ các dự án MES mà InfoPlus đã triển khai và kinh nghiệm đúc rút từ thị trường, có thể rút ra ba điểm cốt lõi:
Thứ nhất, MES phải gắn với điều hành sản xuất, không chỉ số hóa báo cáo.
Những nhà máy chỉ dùng MES để “xem dashboard” thường không tạo ra cải thiện rõ rệt. MES chỉ phát huy giá trị khi dữ liệu realtime được dùng để ra quyết định trong ca sản xuất, với KPI và trách nhiệm được xác định rõ.
Thứ hai, triển khai từng bước nhỏ nhưng đúng trọng tâm.
Các dự án thành công thường bắt đầu từ phân xưởng hoặc công đoạn có nhiều vấn đề nhất (downtime cao, lỗi nhiều), chứng minh hiệu quả trong 3-6 tháng trước khi mở rộng. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp thấy ROI sớm và giảm rủi ro triển khai.
Thứ ba, MES chỉ hiệu quả khi nằm trong hệ sinh thái tích hợp.
MES hoạt động độc lập chỉ giải quyết được một phần bài toán. Hiệu quả thực sự đến khi MES được kết nối với ERP, kho và kế toán, giúp dữ liệu sản xuất – tồn kho – tài chính đồng bộ và nhất quán.
Các case study và những thống kê thực tế từ thị trường cho thấy: thành công trong chuyển đổi số sản xuất không đến từ robot hay dây chuyền tự động, mà đến từ dữ liệu và sự đồng bộ, đóng gói về mặt quy trình.
MES là “trái tim” kết nối dữ liệu đó – từ thiết bị, con người, nguyên liệu đến kế hoạch và tài chính.
Với InfoERP M, InfoPlus mong muốn mang lại cho doanh nghiệp Việt một nền tảng MES:
- Đủ sâu để quản lý toàn bộ vận hành sản xuất.
- Đủ mở để tích hợp với ERP, kế toán, nhân sự.
- Đủ linh hoạt để phát triển cùng doanh nghiệp.
