Trong quá trình chuyển đổi số của ngành sản xuất, có một “khoảng trống” quan trọng giữa tầng hoạch định doanh nghiệp (ERP) và tầng triển khai, điều khiển máy móc, (PLC, SCADA). MES (Manufacturing Execution System) sinh ra để lấp khoảng trống đó - trở thành cầu nối dữ liệu và điều phối thực thi sản xuất.
MES - theo IBM - là phần mềm dùng để “giám sát và điều khiển quy trình sản xuất trên sàn nhà máy” (shop-floor). Trong các bài viết chuyên sâu, MES thường được định nghĩa là lớp phần mềm giúp quản lý thực thi, thu thập dữ liệu thời gian thực, theo dõi tiến độ, chất lượng, truy xuất nguồn gốc, và tối ưu hiệu suất thiết bị.
Về mặt cấu trúc hệ thống, MES thường nằm giữa:
MES - theo IBM - là phần mềm dùng để “giám sát và điều khiển quy trình sản xuất trên sàn nhà máy” (shop-floor). Trong các bài viết chuyên sâu, MES thường được định nghĩa là lớp phần mềm giúp quản lý thực thi, thu thập dữ liệu thời gian thực, theo dõi tiến độ, chất lượng, truy xuất nguồn gốc, và tối ưu hiệu suất thiết bị.
Về mặt cấu trúc hệ thống, MES thường nằm giữa:
- ERP / hệ thống hoạch định cấp doanh nghiệp (Plan, tài chính, mua - bán)
- Lớp triển khai, điều khiển thiết bị thực tế (PLC, robot, cảm biến IoT, hệ thống tự động hóa)
Một số lý do khiến MES không chỉ là lựa chọn “tối ưu” mà đang trở thành yêu cầu bắt buộc đối với các nhà máy hiện đại:
- Nhu cầu thông tin thời gian thực (Real-time visibility)
Trong môi trường biến động - ví dụ thiếu nguyên vật liệu, hư hỏng máy, đơn đặt hàng thay đổi - việc biết “đâu là điểm nghẽn ngay lúc này” giúp nhà quản lý điều chỉnh kịp thời. MES cung cấp các dashboard, chỉ số tiến độ và cảnh báo sự cố ngay lập tức. - Tối ưu hiệu suất thiết bị & OEE
MES không chỉ theo dõi trạng thái máy mà còn giúp đo lường OEE (Overall Equipment Effectiveness) - tức là hiệu quả tổng thể của thiết bị (cân nhắc thời gian chạy, tốc độ, chất lượng). Thông qua MES, doanh nghiệp có thể phân tích nguyên nhân downtime, đề xuất bảo trì dự phòng, tối đa hoá thời gian máy hoạt động hiệu quả. - Quản lý chất lượng & truy xuất nguồn gốc
Với MES
Việc kiểm tra chất lượng có thể diễn ra ngay trên dòng sản xuất (inline QA/QC), dữ liệu LOT / batch được lưu trữ chi tiết, giúp truy xuất nguồn gốc khi có khiếu nại. Trong các ngành như dược, thực phẩm, điện tử, truy xuất này là yêu cầu bắt buộc theo tiêu chuẩn quốc tế. - Đồng bộ với ERP & chuỗi cung ứng
Những thay đổi trên sàn sản xuất (ví dụ chậm tiến độ, thiếu nguyên liệu) cần phản hồi ngay lên hệ thống hoạch định, để tái điều chỉnh kế hoạch hoặc điều phối vật liệu, nhân công. MES làm nhiệm vụ “cầu nối” để luồng dữ liệu đi từ nhà máy lên ERP và ngược lại. - Chuẩn bị cho sản xuất linh hoạt & mass customization
Trong thế giới mà khách hàng đòi hỏi sản phẩm cá nhân hóa hơn, dây chuyền sản xuất cần điều chỉnh nhanh chóng theo đơn hàng. MES giúp lập lịch linh hoạt, chuyển đổi lệnh đơn hàng nhanh và kiểm soát sự thay đổi mà không làm gián đoạn toàn bộ hệ thống. - Tối ưu hóa chi phí vận hành & giảm lãng phí
Nhờ khả năng theo dõi sát các thông số (NVL, phế phẩm, thời gian chờ, hao hụt), MES hỗ trợ doanh nghiệp xác định và loại bỏ các lãng phí trong sản xuất - từ nguyên liệu đến công suất máy, nhân công và thời gian chuyển đổi lệnh.
Để hiểu sâu hơn, ta đi vào từng thành phần chức năng mà bất kỳ hệ thống MES hiện đại nào cũng cần có.
Để hiểu được tầm vóc và xu hướng của MES, hãy nhìn vào các con số và dự báo:
Như vậy, hầu hết các dự báo đều cho thấy MES là phân khúc có tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ, phản ánh nhu cầu ngày càng cao từ các nhà máy muốn “số hóa sàn sản xuất”.
Cùng với đó, tại Việt Nam, xu hướng sản xuất thông minh (Smart Manufacturing) đang được thúc đẩy quyết liệt:
- Theo Transparency Market Research, thị trường MES toàn cầu năm 2024 được ước tính khoảng US$ 16.9 tỷ, và dự kiến tăng với tốc độ CAGR ~10,6% đến năm 2035, đạt ~US$ 51,2 tỷ.
- The Insight Partners cho rằng năm 2024 thị trường MES đạt US$ 16,66 tỷ, và sẽ tăng lên US$ 36,13 tỷ vào năm 2031 (CAGR ~11,8%).
- Future Market Insights dự báo năm 2025, thị trường MES đạt khoảng USD 23,239,5 triệu (tức ~US$ 23,24 tỷ).
- GMI Insights ước tính năm 2024 giá trị thị trường MES toàn cầu khoảng USD 15 tỷ, và sẽ tăng lên khoảng USD 39 tỷ vào năm 2034 với CAGR ~10,2%.
Như vậy, hầu hết các dự báo đều cho thấy MES là phân khúc có tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ, phản ánh nhu cầu ngày càng cao từ các nhà máy muốn “số hóa sàn sản xuất”.
Cùng với đó, tại Việt Nam, xu hướng sản xuất thông minh (Smart Manufacturing) đang được thúc đẩy quyết liệt:
- Theo báo cáo của Market Research Vietnam, thị trường sản xuất thông minh tại Việt Nam dự kiến tăng với CAGR ~10,7% giữa 2025-2033.
- Trong báo cáo của Ken Research, thị trường Smart Manufacturing tại Việt Nam đạt khoảng USD 105 tỷ (cả thiết bị, giải pháp) vào năm 2023.
MES không chỉ là một phần mềm quản lý sản xuất - mà là “bộ điều phối trung tâm” của nhà máy thông minh, kết nối con người, thiết bị và dữ liệu theo thời gian thực. Trong kỷ nguyên công nghiệp 4.0, nơi tốc độ và chính xác là yếu tố sống còn, MES giúp doanh nghiệp nhìn thấy - hiểu rõ - tối ưu toàn bộ quy trình sản xuất.
Hệ thống chăm sóc khách hàng của InfoPlus luôn sẵn sàng để giải đáp và phản hồi thắc mắc của khách hàng về các dịch vụ & giải pháp phần mềm.